Ogród Botaniczny UAM w Poznaniu: Marsilea quadrifolia

Marsylia czterolistna Marsilea quadrifolia L. to wodna paproć z marsyliowatych - Marsileaceae, o pełzającym kłączu, z liśćmi o czterodzielnej blaszce przypominającej czterolistną koniczynę.

W Polsce uważana za wymarłą na stanowiskach naturalnych (kategoria zagrożenia EW wg IUNC (1994)). Podlega ścisłej ochronie prawnej. Jest gatunkiem kluczowym dla zachowania europejskiej różnorodności biologicznej, wymienionym w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej 92/43/EWG.
Zasięg geograficzny marsylii czterolistnej obejmuje południową, zachodnią i środkową część Europy, a także Japonię oraz północne Indie. W wymienionych rejonach występuje w oligotroficznych zbiorowiskach z Littorellion oraz w fitocenozach drobnych terofitów z Isoëto-Nanojuncetea. W połowie XIX w. została zawleczona do Ameryki Północnej (ZAJĄC 2004), a także do Kambodży, Indonezji, Malezji, Tajlandii, Wietnamu, Chin i na Filipiny, gdzie bardzo szybko rozprzestrzenia się (WATERHOUSE 1993). Stała się inwazyjnym chwastem na polach ryżowych.
Z Polski są znane tylko dwa historyczne stanowiska. Pierwsze zostało odkryte w 1871 roku przez aptekarza R. Fritze w stawie w Kuźnicy Rybnickiej (FIEK 1881; za ROSTAŃSKIM 1976). Po raz ostatni obserwowano tam marsylię w 1929 roku (CZUDEK 1929; za ZAJĄC 2004).

Teren dawnego stawu został zniwelowany i przeznaczony pod zabudowę. Drugie stanowisko odnotowano w 1973 roku na brzegu sztucznego Jeziora Goczałkowickiego we wsi Wisła Wielka. Całą tamtejszą populację przeniesiono do Ogrodu Botanicznego w Warszawie, skąd część roślin przekazano Arboretum w Bolestraszycach koło Przemyśla (BARYŁA, ZAJĄC, ZARZYCKI 2001). W 1996 roku podjęto próbę introdukcji marsylii z Arboretum do akwenu na wyrobisku po eksploatacji piasku, w okolicy jeziora Piskory koło Puław. Tam nie wytrzymała konkurencji z salwinią pływającą Salvinia natans (L.) All. W 1999 i 2000 roku założono nowe stanowiska tej rośliny w innym wyrobisku, gdzie nadal się rozwija (WOŁK 2001).
Dawniej, w niektórych krajach, spożywano młode pędy marsylii. Obfitujący w skrobię sporokarp był mielony na mąkę używaną do wypieku chleba. Paproć zawiera tiaminazę rozkładającą witaminę B1, której niedobór wywołuje chorobę beri-beri. W celu pozbycia się enzymu moczono ją w gorącej wodzie (ŁUCZAJ 2004). W Chinach jest używana jako ziele lecznicze. Wyciąg działa moczopędnie i przeciwgorączkowo, łagodzi stany zapalne i redukuje obrzęki. Jest stosowany jako antidotum na ukąszenia węży (DUKE, AYENSU 1985).
W Ogrodzie Botanicznym w Poznaniu Marsilea quadrifolia jest uprawiana od 1995 roku. Pochodzenie okazów nie jest znane. Rośnie w pojemniku o powierzchni około 1m² i głębokości 0,5 m. Jest on wypełniony mieszanką ziemi kompostowej, torfu i obornika, z poziomem wody 5 cm. Rozmnaża się przez rozrost kłączy tworząc zwarty łan.

Literatura

BARYŁA J., ZAJĄC M., ZARZYCKI K. 2001. Marsilea quadrifolia L. Marsylia czterolistna. [W:] KAŹMIERCZAKOWA R., ZARZYCKI K. (red.). Polska czerwona księga roślin, 61-62. Instytut Botaniki im. W. Szafera, Instytut Ochrony Przyrody. Kraków.
CZUDEK A. 1929. Osobliwości i zabytki przyrody województwa śląskiego. Państwowa Rada Ochrony Przyrody, 19: 1-78.
DUKE J. A., AYENSU E. S. 1985. Medicinal Plants of China. Reference Publications, Inc.
FIEK. E. 1881. Flora von Schlesien preussischen und oesterreichischen Anteils. Ss. 164, 571. Breslau.
ŁUCZAJ Ł. 2004. Dzikie rośliny jadalne Polski. Przewodnik survivalowy. Ss. 268. Chemigrafia. Krosno.
ROSTAŃSKI K. 1976. Zanik i trwanie niektórych gatunków flory Górnego Śląska w warunkach silnej industrializacji. Phytocoenosis, 5 (3/4): 323-328.
WATERHOUSE D. F. 1993. The major invertebrate pests and weeds of agriculture in Southeast Asia. The Australian Centre for International Agricultural Research. Canberra. Ss. 141.
WOŁK A. 2001. Marsylia czterolistna (Marsilea quadrifolia L.) w programie renaturalizacji i biologicznego wzbogacenia ekosystemów wodnych. Arb. Bolestraszyce, 8: 68.
ZAJĄC M. 2004. Marsilea quadrifolia L. Marsylia czterolistna. [W:] SUDNIK-WÓJCIKOWSKA B., WERBLAN-JAKUBIEC H. (red.). Gatunki roślin. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny, 9: 55-57. Ministerstwo Środowiska.
Warszawa. ZARZYCKI K., SZELĄG Z. 2006. Red List of Vascular Plants in Poland. [W:] MIREK Z., ZARZYCKI K., WOJEWODA W., SZELĄG Z. (red.). Red List of Plants and Fungi in Poland, 11-20. W. Szafer Institute of Botany Polish Academy of Sciences. Kraków.

(Oprac. J.J., J.M.)

	Copyright © 2006-2008 Ogród Botaniczny UAM All Rights Reserved.	Opracowanie strony
	Liczba osób online: 1. Całkowita liczba osób, które odwiedziły stronę: 292090